Recensie Brel de musical ★★★★1/2

Voor de Vlamingen is hij één van de grootste Vlamingen; voor de Walen is hij ‘De Grootste Belg’ en voor de Fransen is hij een van de grootste chansonniers aller tijden: Jacques Brel, de man van ‘Ne me quite pas’, ‘Bruxelles’, ‘La chanson des vieux amants’ (‘Liefde van later’) en ‘Au Port d’Amsterdam’. Jacques Brel was, om het zacht uit te drukken, een ingewikkeld persoon met een vaak contrair en theatraal trekje. Maar tegelijk was hij ook een muzikaal genie dat vaak garant stond door scherpe teksten. Logisch dus dat er ooit een musical moest komen rond en met de muziek van Jacques Brel. En wat voor musical! Verhaak Entertainment in samenwerking met Albert Verlinde brengt ‘Brel - de musical’ met in de hoofdrollen Sjors van der Panne, Wieneke Remmers, Stefan Rokebrand en Eva Berhitu waarin het leven van de zanger verteld wordt aan de hand van zijn eigen liedjes. De waanzinnig sterke cast neemt je moeiteloos mee in een wereld van passie, verdriet, vrouwen, bedrog, verlies, donkere humor, sigaretten en alcohol terwijl Sjors van der Panne de grootmeester zelf weer tot leven brengt. Je ziet Brel terug op de planken staan.

Het leven van Jacques Brel verliep niet echt over rozen: de band met zijn vader was niet geweldig, op school was hij geen hoogvlieger, zijn huwelijk met Thérèse Michielsen was niet de meest liefdevolle match, toen hij naar Parijs trok om carrière te maken vond platenbaas Jacques Canetti zijn accent te Brussels en zijn kop te vierkant, het succes bleef aanvankelijk uit, zijn leven vulde zich met losse scharrels, sigaretten en alcohol. En toch slaagde hij er onderweg in om geweldige liedjes te schrijven, een innige band op te bouwen met Georges Pasquier die hij de bijnaam Jojo gaf en uit te groeien tot een internationale ster. Het leven van Jacques Brel levert een boeiende story-line op die door André Breedland in een pakkende verhaallijn is vervat tot ‘Brel - de musical’. 

Hij laat het verhaal starten op het Frans-Polynesische eiland Hiva Oa waar Jacques Brel samen met zijn levensgezellin Maddly Bamy woont. Jacques wordt geveld door longkanker, heeft nog maar één long en voelt zijn einde naderen. Hij dicteert zijn levensverhaal aan Maddly om het zo voor het nageslacht te bewaren. Zijn flair voor het dramatische en de pathetiek steken de kop op, maar gelukkig is er zijn trouwe compagnon Jojo, Georges Pasquier, om de mythe te relativeren. Het is Jojo die het publiek telkens weer meeneemt naar een andere fase in het leven van Jacques Brel om het wegwijs te maken in diens geschiedenis. 

Het knappe daarbij is, dat men tijdens die vertelling beroep doet op de liedjes van Jacques Brel om het verhaal mee te brengen. Bij ‘Vlaamse vrouwen’ heeft men een hertaling gemaakt van ‘Les Flamandes’ waarbij een nieuwe tekst geschreven werd, maar in heel veel gevallen heeft men zich kunnen bedienen van een goede vertaling van de teksten die Brel zelf schreef. Liedjes als ‘Mon enfance’ en ‘Mai 40’ illustreren precies wat Brel van zijn eigen jeugd vond. Bij dat laatste nummer hoorden we ook voor de eerste keer hoe buitengewoon mooi de stemmen van Lena Stallinga, Rijanne Mink en Jasmijn Veerman samen klonken. De sound deed spontaan denken aan de Andrew Sisters.

Het vrolijke trio bracht later in de voorstelling nog ‘Brussel’, de vertaling van ‘Bruxelles’ die u ongetwijfeld kent van Liesbeth List (vertaald door Ernst van Altena). Opnieuw klonk een lichtvoetige, meerstemmige uitvoering waar we spontaan vrolijk van werden. Lena Stallinga, Rijanne Mink en Jasmijn Veerman leverden trouwens heel de voorstelling door geweldige prestaties. En daar schuilt ook een deel van het geheim van de kracht van deze kleine musical in: de cast is dan wel beperkt, maar van zeer hoge kwaliteit over heel de lijn. 

Dat merk je bijvoorbeeld ook bij Wieneke Remmers in de rol van de echtgenote van Jacques. Ze speelt een vrouw die door haar man keer op keer bedrogen wordt en toch op een of andere manier van hem blijft houden en hem trouw blijft. Al die conflicterende emoties komen perfect tot uiting in de reprise van ‘Liefde van later’ (‘La chanson des vieux amants’). Het is zo fijn, zo integer. Wieneke wordt daarbij zacht op de piano begeleid door Neil Foreman en de cello van Elsa le Moigne levert de melancholische toets. Dat zorgt voor een ongelooflijk puur en herkenbaar moment in de musical. Die herkenbaarheid komt niet alleen uit de emotie, maar ook uit het feit dat men ook hier gekozen heeft voor een bestaande vertaling van het lied; namelijk die van Lennaert Nijgh (gekend van o.a. Herman van Veen). 

Eva Berhitu, die de rol van Maddly speelt, is vocaal op haar puurst als ze bij de start van het tweede deel de reprise van ‘Laat me niet alleen’ (‘Ne me quite pas’) brengt. Daarmee neemt ze de fakkel over van Sjors van der Panne die met dit nummer het eerste deel afsloot. Sjors is de rots waarop deze musical gebouwd is. Hij mag in de huid kruipen van Jacques Brel en hij doet dat akelig goed. Wie vertrouwd is met de meester zelf, ziet in Sjors van der Panne een kopie. De manier van spreken, de bewegingen met het hoofd, het gesticuleren met de armen, de bijna spastische trekken tijdens het zingen, de nervositeit achter het doek … het is twee druppels water Jacques Brel. Nergens is dat zó duidelijk als in de scène rond ‘La chanson de Jacky’ waar we Brel zowel op als achter de scène leren kennen, getuigen zijn van grillen in zijn omgang met vrouwen, de zucht naar drank en sigaretten beleven én zien hoe hij naast stresskip ook zorgeloze bon vivant is. Sjors van der Panne weet de complexiteit van zijn personage meesterlijk te vatten. 

Dat geldt trouwens ook voor zijn zang. Ook daar klinkt Jacques Brel door in elk lied dat de revue passeert. Of het nu het gevoelige ‘Jojo’, het strijdlustige ‘De stervende’ (‘Le moribond’), het parodiërende ‘Madeleine’ of het opjuttende ‘De burgerij’ (‘Les Bourgeois’) is; in elk van deze uiteenlopende emoties zagen we een stukje van de complexe Brel doorschemeren. 

Ook dat maakt deze ‘Brel – de musical’ zo heerlijk om te zien: niet alleen de vele dimensies van Brels persoonlijkheid, maar ook de grote diversiteit van zijn muziek komen zeer goed uit de verf. Zelfs het absoluut idiote ‘Les bonbons’ heeft als fragmentje een plaats gekregen in deze voorstelling en dat nog wel op een erg emotioneel punt in het verhaal. Het illustreert de kunde van de makers én de uitvoerders. 

< Sascha Siereveld > 

Cast

Jacques Brel: Sjors van der Panne
Thérèse Brel alias Miche: Wieneke Remmers
Georges Pasquier alias Jojo: Stefan Rokebrand
Maddly Bamy: Eva Berhitu
Ensemble: Lena Stallinga, Rijanne Mink en Jasmijn Veerman

Muzikanten

Neil Foreman (piano)
Lars Visscher (accordeon)
Elsa le Moigne (cello) 

Creatives

Regie: Servé Hermans
Script :André Breedland
Musical Supervisor en arrangementen: Ad van Dijk
Staging / Choreografie: Roy Jonathans
Lichtontwerp: Marc Heinz & Jordy Veenstra
Kostuumontwerp: Timo Arling
Decorontwerp: Jos Groenier
Geluidsontwerp: Eric Nelissen
Producenten: Albert Verlinde en Bram Verhaak