Recensie Alkibiades ★★★★

Een staande ovatie. Dat ontving Alkibiades, de toneelbewerking van het gelijknamige boek van Ilja Leonard Pfeijffer door Koen van Kaam in de Bourla. Het is met stip een van de sterkste theatervoorstellingen van dit seizoen.

In Alkibiades worden er parallellen getrokken tussen wat er zich in de vijfde eeuw voor Christus afspeelde en nu. We zien hem namelijk als redenaar die kampt met een licht spraakgebrek waarbij hij een ‘l’ laat horen terwijl het een ‘r’ moet zijn, de populistische toer opgaan. En dat in een tijd waarin de democratie in verval geraakt. Alkibiades zou Athene verraden door op een bepaald moment de kant van Sparta te kiezen waardoor Athene zware verliezen leidde tijdens de Siciliaanse missie, de missie waar Alkibiades zelf de architect van was. En dan te weten dat hij de Spartanen eerder had beschreven als ‘Sukkelaars. Verstarde. Conservatieve. Provincialistische. Walnootkwekers.’ 

Centraal in deze voorstelling staat een TED-talk waarin we Sofie Decleir haarfijn horen uitleggen dat de geschiedenis zich herhaalt. Dat er drie staatsvormen zijn met elk hun negatieve pendant. Uit monarchie komt tirannie, uit aristocratie de oligarchie en vervolgens uit democratie de ochlocratie. En dan komen we terug bij de monarchie. ‘Het volk zal steeds meer willen in ruil voor steeds minder. Politici vallen ten prooi aan de grillen van de publieke opinie. De democratie wordt een ochlocratie. Het schrikbewind van de massa. Het wordt gekenmerkt door een instabiel politiek klimaat. Een wantrouwen van het volk in de politieke instituties. Allerlei schandalen. Inefficiëntie van het openbaar bestuur. En een onvermogen om met toekomstvisies en lange termijnstrategieën de waan van de dag te overstijgen.’ Het volk zal dan roepen om een sterke man of vrouw en zo kom je automatisch terug bij een monarchie, klinkt het. 

De democratie zo stelt de politicus en legeraanvoerder Alkibiades is een Sisyphuskwelling. ‘Zonder het volk zou een democratie perfect functioneren’ klinkt het onder andere en ‘Het probleem is niet dat het volk stemrecht heeft. Maar dat het de neiging heeft verkeerd te stemmen.’ Later tekenen we in een dialoog over waarheid en waarschijnlijkheid op: ‘Niemand kent de waarheid beter dan een liegende politicus.’ Over oorlog en vrede is de legeraanvoerder duidelijk: ‘Oorlog is destructie. Vrede is stilstand.’ 

Een zin die tot drie keer terugkomt in de voorstelling is er een van Alkibiades’ eerste vrouw Hipparate: ‘Geen man zal ooit een groot man zijn, als hij niet ook een vrouw durft te zijn.’ Alkibiades was dan ook een androgyn figuur die een relatie had met Socrates: ‘Het merkwaardigste koppel van Athene’. Tijdens de voorstelling zien we hoe het hoofdpersonage de democatie aan de rand van de afgrond brengt door ze voor onbepaalde tijd af te schaffen? Zelf moest ie tot twee keer toe meemaken dat hem alles ontnomen werd. 

Voor de video’s (waaronder enkele deepfakes waarin we Sofie Decleir de kinderen zien spelen van Alkibiades bijvoorbeeld) stond Jan Snoekx in. Technisch gezien, geeft de actrice steeds een duidelijke cue aan de techniek met haar hand waardoor je merkt dat er een nieuwe scène begint, waardoor je bevestigd wordt dat je naar toneel een het kijken bent, een aaneenrijging van scènes, wat toch wat impact heeft op de spanningsboog. 

Live voorziet Jorgen Cassier de voorstelling van elektronica bleeps en synth-begeleiding wat mee voor een spannende, intrigerende sfeer zorgt. Mona Lahousse is de assistente die ervoor zorgt dat Sofie Decleir de juiste outfits aan de kaptafel aangereikt krijgt, en verder brengt ze haar onder andere goed in beeld tijdens een apocalyptische speech bijvoorbeeld. Zij zal op het einde haar plaats innemen, zich ontschminken zoals Sofie dat bij de aanvang van Alkibiades ook doet en de eerste woorden ‘De schaamte. De schaamte.’ uit de voorstelling opnieuw zeggen waardoor de geschiedenis zich echt wel dreigt te herhalen. Dat gevaar, legt deze tekst zeer goed bloot. 

< Bert Hertogs >